{"id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2023-poziom-podstawowy/zad/Temat 5","paper_id":"informator-maturalny-jezyk-polski-2023-poziom-podstawowy","number":"Temat 5","points":null,"ptype":"open","subject":"egzamin-maturalny","category":"informator-maturalny","year":2023,"month":null,"level":null,"text":"Temat 5. (0-35)\nJaki wpływ na sposób widzenia świata przez człowieka mają czasy, w których on żyje?\nW pracy odwołaj się do:\n\nwybranej lektury obowiązkowej\n\ninnego utworu literackiego\n\nwybranych kontekstów.\nWymagania ogólne i szczegółowe\nWykaz wymagań ogólnych i szczegółowych, sprawdzanych w wypracowaniu, znajduje się na\ns. 22.-23. Informatora.\nZasady oceniania\nOpis zasad oceniania zadań otwartych rozszerzonej odpowiedzi (wypracowań) znajduje się\nna s. 29.-42. Informatora.\nPrzykładowe ocenione rozwiązania\nPrzykład 1.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\n13\n14\n15\n16\n17\n18\n19\nPercepcja\notaczającej\nczłowieka\nrzeczywistości\nod\nnajdawniejszych czasów podlegała różnorodnym czynnikom, bowiem\nobraz świata, zakodowany w ludzkiej psychice, kształtują nie tylko\nwłasne doświadczenia człowieka, ale również powszechne we\nwspółczesnych\nmu\nczasach\nnurty\nświatopoglądowe\ni rozpowszechnione schematy myślenia. W wyniku tego jego spojrzenie\nna świat staje się wypadkową oddziaływania tekstów kultury, z którymi\nobcuje, reguł, którym musi się podporządkować√ oraz całej otaczającej\ngo codzienności. Te czynniki są ściśle uzależnione od epoki, w której\nżyje człowiek, w związku z tym jego światopogląd jest w dużej mierze\nproduktem jego czasów.\nZjawisko powyższe w ciekawy sposób zilustrował Bolesław Prus\nw utworze „Lalka”. Bohater powieści, Stanisław Wokulski, żyje w XIX\nwieku i zdaje się być w sferze miłości niewolnikiem panujących we\nwspółczesnym mu społeczeństwie konwenansów. Bohater pała\nromantycznym uczuciem do kobiety, ale wybranka serca jest\narystokratką, a sam Wokulski nie jest wysoko urodzony. Doskonale wie,\nnauczyły go tego wiersze Mickiewicza, że w świecie, w którym żyje,\njego związek z ukochaną jest niemal niemożliwy. Przeczuwa, że\njęz.\n√ int.\njęz. jęz.\n258 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\n49\n50\n51\n52\n53\n54\n55\npodzieli los bohatera IV części Dziadów, który kochał wielką miłością\npannę, z którą konwenanse nie pozwoliły mu się połączyć. Obu,\nMickiewiczowskiemu bohaterowi w pierwszej połowie XIX wieku,\ni Wokulskiemu, w drugiej tego wieku połowie, romantyczna miłość,\nw zderzeniu\nze\nświatem\nkonwenansów,\nprzyniosła\njedynie\nrozczarowania i cierpienia. To może wywołać u Wokulskiego jedynie\ngorycz, głęboki żal i poczucie krzywdy. Jako romantyk nie akceptuje\nzasad, które rządzą światem, ale i tak staje się ich ofiarą. Otaczająca\ngo rzeczywistość sprawia na nim wrażenie okrutnej, nieludzkiej, widzi\nw niej ogrom niesprawiedliwości. Próbuje więc targnąć się na swoje\nżycie.\nDziałania bohatera wynikają z wyznawanego, a ukształtowanego\nw jego czasach systemu wartości. Wychowany na romantyzmie, żyje\nw epoce postępu, rozwoju cywilizacyjnego, kultu pracy. Wierzy, że\nszansą na awans społeczny jest zdobycie majątku, a ciężka praca\nwyzwoli go z ograniczeń i konwenansów. Poprzez kult pracy, który\nwyznaje, a który jest efektem zdobytego wykształcenia i obcowania ze\nświatłymi ludźmi swojej epoki, wartościuje ludzi ze względu na\nposiadaną przez nich wewnętrzną energię, chęć działania. Jak widać,\nświatopogląd bohatera ukształtowany jest w dużej mierze przez czasy,\nw których żył: ich rygory społeczne, warunki ekonomiczne i ideały,\nw tym,x nieprzebrzmiałe jeszcze w pełni ideały romantyczne.\nPodobne spojrzenie, bo obrazujące związek sposobu postrzegania\nświata przez bohaterów z czasami, w których przyszło im żyć,\nzaprezentował w swoim dziele „W lepszych czasach” Winston Groom.\nPisarz przedstawił historię grupy młodych Amerykanów, którzy\nw związku z mającymi miejsce w Wietnamie walkami zostają\nzwerbowani do wojska i wysłani na front. Nie mają żadnego wpływu na\nswój los. Żyjąc w czasach wojny, zmuszeni są do wzięcia w niej udziału,\nniezależnie od swojej woli. Gdy przybywają do Wietnamu, stają się\nświadkami niewyobrażalnego zła. Okrucieństwo i cierpienie odciskają\nna ich psychice piętno. Zaczynają postrzegać świat jako miejsce pełne\npułapek, w którym śmierć czyha na każdym kroku; nie opuszcza ich\npoczucie grozy. Z perspektywy osoby, która nie miała nigdy styczności\nz realiami wojny, takie spojrzenie na rzeczywistość może wydawać się\nnieuzasadnione czy wręcz absurdalne. Również na bohaterach utworu,\njęz.\njęz.\nx int.\njęz.\njęz.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 259\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\n67\n68\n69\n70\n71\n72\n73\n74\n75\n76\n77\n78\n79\n80\n81\n82\n83\n84\n85\ngdyby żyli w innym miejscu i czasie, nie w Ameryce lat 60., sprawiałoby\nzapewne takie wrażenie. Gdy jednak zostali wrzuceni w wir\ndramatycznych wydarzeń wojny w Wietnamie, świat stał się dla nich\nmiejscem kaźni, czymś przypominającym piekło na ziemi, a dobro czy\nszczęście√ kategoriami zbliżonymi do abstrakcji.\nWskazany w temacie problem podjął również Andriej Tarkowski\nw filmie „Dziecko wojny”. Tytułowy bohater jest przykładem ofiary\nswojej współczesności. Gdy w trakcie działań militarnych giną jego\nrodzice, świat młodego Iwana zaczyna sprowadzać się do dwóch\nkategorii: ojczyzny, której należy bronić√ oraz wroga, najeźdźcy, na\nktórym pragnie zemsty. Ukształtowany w czasach wojny√ chłopiec,x nie\nma możliwości poznać pokoju. Jego życie zdeterminowane jest\nwydarzeniami II wojny światowej, a psychikę dodatkowo kształtuje\nradziecka propaganda. W efekcie tych wpływów,x bohater, poza\nwyglądem zewnętrznym, w żadnym razie nie przypomina młodego\nczłowieka. Wojna odziera go z niewinności, odbiera mu dzieciństwo,\nw zamian tworząc z niego idealnego żołnierza, dla którego całym\nświatem i najwyższą wartością jest walka z wrogiem. Film pozwala na\npoznanie psychiki Iwana, która zdaje się w pełni ukształtowana przez\nczynniki\nzewnętrzne.\nMożemy\njedynie\ndomniemywać,\njakim\nczłowiekiem byłby, gdyby urodził się w lepszych czasach.\nPodsumowując, sposób widzenia świata przez człowieka wynika\nw głównej mierze z charakteru czasów, w których żyje. Jak ukazano we\nwspomnianych\nwyżej\ntekstach\nkultury,\nelementy\nkształtujące\nświatopogląd to codzienność, zasady, zgodnie z którymi musimy żyć.\nSą one ściśle uzależnione od panujących ideologii, nurtów\nświatopoglądowych i powszechnych sposobów myślenia. Ta korelacja\nna przestrzeni dziejów była ciągle widoczna, choć w różnych czasach\nróżne czynniki były decydujące. Mimo to wpływ ich wszystkich na obraz\nrzeczywistości zawarty w psychice ludzkiej pozostaje niezaprzeczalny.\n/749 wyrazów/\njęz.\n√ int.\n√ int.\n√ int. x int\nx int\njęz.\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\n\nznajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej tj. akapity 2. i 3. zawierają\nanalizę Lalki Bolesława Prusa pod kątem omawianego przez zdającego problemu\nw ujęciu zgodnym z tematem wypracowania;\n260 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023\n\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu - zdający sformułował\nprzekonanie, że czasy, w których żyje człowiek mają wpływ na sposób widzenia\nprzez niego świata i uzasadnił swoją opinię;\n\njest wypowiedzią argumentacyjną - wszystkie akapity są argumentacyjne.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt\n\ndwa utwory (Lalka B. Prusa i W lepszych czasach W. Grooma) przywołane\nw wypowiedzi zostały w niej wykorzystane w pełni funkcjonalnie; funkcjonalne\nwykorzystanie Lalki osiągnięto dzięki wskazaniu zależności między założeniami\nromantyzmu i pozytywizmu a postawą i postępowaniem Wokulskiego - dowiedziono\nwpływu tych epok na światopogląd bohatera; potwierdzeniem funkcjonalnego\nwykorzystania powieści W lepszych czasach jest ukazanie w wypracowaniu\nzgubnego wpływu wojny w Wietnamie na postawy młodych ludzi, których psychika\nkształtowała się pod wpływem obrazów okrucieństwa i wszechobecnego cierpienia,\nco potwierdza przyjętą tezę\n\nfunkcjonalnie wykorzystanie kontekstów: historycznoliteracki - odniesienie do\nprogramowych haseł romantyzmu i pozytywizmu, oraz kulturowy - pogłębienie\ninterpretacji oddziaływania wojny na psychikę człowieka poprzez przywołanie filmu\nAndrieja Tarkowskiego Dziecko wojny jako tekstu kultury, który ten problem\nobrazuje/porusza\n\nargumentacja jest bogata - przeprowadzono wnikliwą analizę problemu, popartą\ntrafnymi przykładami z przywołanych utworów oraz uwzględniającą funkcjonalne\nkonteksty\n\nWypowiedź świadczy o erudycji zdającego - rozważając problem sformułowany\nw poleceniu, zdający funkcjonalnie wykorzystał wiedzę przedmiotową, tj. wykazał się\nm.in. znajomością lektury obowiązkowej, wiedzą historycznoliteracką (romantyzm\ni pozytywizm), znajomością sztuki (przywołał film).\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w pracy zorganizowane\nproblemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej, jak i w zakresie\nstruktury akapitów.\n3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 4 pkt - szeroki zakres środków językowych (zróżnicowana\nskładnia tj. zastosowanie zdań pojedynczych, zdań złożonych, zdań wielokrotnie\nzłożonych, zdań wtrąconych, imiesłowowego równoważnika zdania; zróżnicowana\nleksyka tj. stosowanie frazeologizmów (np. pałać miłością, targnąć się na swoje życie),\nprecyzyjnego słownictwa (np. percepcja, konwenanse), wskaźników zespolenia tekstu\n(np. zjawisko powyższe, podobne spojrzenie) umożliwiających pełną i swobodną\nrealizację tematu; 9 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 1 pkt - praca zawiera 7 błędów interpunkcyjnych.\nŁącznie 31 punktów\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 261\nPrzykład 2.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\n13\n14\n15\n16\n17\n18\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\nŚwiadectwem upływającego czasu są nie tylko widoczne zmiany,\ntakie jak starzenie się, lecz przede wszystkim rewolucje kulturowe\ni odmienne postrzeganie rzeczywistości przez człowieka. Można to\nzaobserwować na przykładzie dzieci i ich rodziców. Młodsi patrzą na\nświat w odmienny sposób niż starsi i staną się dzięki temu innymi\ndorosłymi niż poprzednie pokolenie. Czasy, w których dany człowiek\nżyje, są więc kluczowym punktem odniesienia w kontekście analizy\nsposobu postrzegania świata.\nA gdyby człowiek współczesny znalazł się w zupełnie obcym\notoczeniu, bez pomocy, przyjaciół, bez znajomości otaczających go\nrealiów oraz języka, którym posługują się otaczający go ludzie?\nSpotkało to tytułowego bohatera utworu Olgi Tokarczuk „Profesor\nAndrews w Warszawie” z tomu „Gra na wielu bębenkach”. Współczesny\nanglojęzyczny uczony przyleciał do Polski w celu nauczania\no psychologii i propagowania swojej szkoły, która była bardzo znana\ni szanowana.\nZasnął√\nzmęczony\npodróżą√\nw\nmieszkaniu,\na następnego dnia, kiedy się obudził, okazało się, że czekają na niego\nsame problemy. Przewodniczka nie pojawiła się o umówionej porze,\ntelefon w mieszkaniu okazał się zepsuty, bohater nie znał języka. Także\notoczenie zewnętrzne świadczyło o tym, że dzieje się coś niedobrego:\nna ulicy stał czołg, pojawili się żołnierze, przed sklepami ustawiały się\ndługie kolejki. Nikt też nie interesował się położeniem, w jakim się\nznalazł profesor. Gwałtownie zmienił się wtedy jego sposób myślenia.\nZe\nsławnego\nuczonego\nprzeobraził\nsię\nw\nniepewnego\ni zdezorientowanego człowieka. Na ulicy zaczął naśladować innych,\nstojąc w kolejkach i kupując choinkę. Nieznany mu świat i jego realia\nprzerażały go. Warunki nie sprzyjały rozważaniom na tematy\nfilozoficzne, gdyż jego myśli pochłonięte były pragnieniem jedzenia\ni ciepła. Tak wyglądało w tym okresie życie wielu Polaków - walczyli\no przetrwanie w nieprzyjaznym świecie. Profesor Andrews znalazł się\nw obcych dla siebie czasach, które próbował zrozumieć, a to właśnie\njęz. jęz.\n√ int. √ int.\njęz.\n262 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023\nsp.\nsp.\n32\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\n49\n50\n51\n52\n53\n54\n55\n56\n57\n58\n59\n60\n61\n62\n63\n64\n65\n66\n67\ndoświadczenie w znaczący sposób wpłynęło na jego sposób patrzenia\nna świat.\nAby spojrzeć innym okiem na rzeczywistość√ wystarczy wydarzenia\nminione wspominać z niebywałą precyzją, tak jak bohater opowiadania\n„Miejsce” Andrzeja Stasiuka z tomu „Opowieści galicyjskie”. Opisuje on\ndawną cerkiew, która została przeniesiona w całości do muzeum. Czuje\npustkę w związku z jej brakiem. Dokładnie pamięta każdy element\nbudowli. Dzięki wspomnieniu tego miejsca można zauważyć idealizację\nprzeszłości. Nic nie jest już takie, jak było. Człowiek ma nawyk do\nuwielbiania czasów minionych. Czy gdy one rzeczywiście miały\nmiejsce, też wydawały się tak wspaniałe? ‿W utworze wspomniana\nzostała przyroda, która zmieniła się na gorsze. ‿Sposób opisywania\nrzeczywistości jest ewidentnie zależny od momentu, w którym się tego\ndokonuje. Teraźniejszość nie zostanie opisana w tak pozytywnym\nświetle jak przeszłość, gdyż kluczowy jest element porównania\ni osobistych odczuć.\nOgromny wpływ na postrzeganie świata ma filozofia danego okresu.\nOd tego może zależeć świat kultury i nauki oraz światopogląd\nczłowieka.\nDobrze\nznanym\nsporem jest konflikt romantyków\nz oświeceniowcami. Idealnie obrazuje to, jak dwa pokolenia mogą mieć\nsprzeczne koncepcje. Romantycy uwagę skupiali na uczuciach,\nsubiektywnym patrzeniu na świat. Oświeceniowcy wybrali rozum\ni filozofię racjonalizmu, która zakłada naukowe rozwiązywanie\nproblemów. Idealnie widoczne jest to w balladzie Adama Mickiewicza\n„Romantyczność”, w której nastąpił podział na wierzących w wersję\nKarusi o pojawieniu się jej zmarłego ukochanego oraz na mędrca\npodważającego jej poczytalność. Twierdzi on, że to, czego nie można\nzobaczyć, nie może być prawdziwe. Prosty lud ufa dziewczynie, tak jak\nnarrator, który opowiadając się po stronie Karusi, wskazuje na to, że\nprawdziwe jest nie tylko to, co można udowodnić, lecz również to, co\nsię czuje.\nWedług mnie, czas w którym przychodzi danej jednostce żyć, ma\nogromny wpływ na sposób postrzegania jej świata. Dzieje się tak ze\nwzględu na różnice w wychowaniu, w powstałej filozofii i realiach. Czy\njest to czas wojny, czy pokoju. Wszystko to oddziałowuje na ludzi,\nktórzy mogą nawet nie zdawać sobie z tego sprawy. Wpływ czynników\n√ int.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\n(jęz.)\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz. jęz.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 263\n68\n69\nzewnętrznych, takich jak czas, jest bardzo ważny w aspekcie analizy\nsposobu widzenia świata przez człowieka.\n/616 wyrazów/\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\n\nnie zawiera błędu kardynalnego\n\nznajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Profesor Andrews\nw Warszawie Olgi Tokarczuk oraz Miejsce Andrzeja Stasiuka)\n\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\n\njest wypowiedzią argumentacyjną.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 14 pkt\n\nopowiadanie Tokarczuk Profesor Andrews w Warszawie zostało wykorzystane\nw wypowiedzi w pełni funkcjonalnie jako podstawa argumentacji dotyczącej wpływu\nnagłej zmiany wydarzeń na sposób postrzegania przez człowieka otaczającej go\nrzeczywistości; częściowo funkcjonalnie zostało wykorzystane opowiadanie Stasiuka\nMiejsce - zdający odniósł się do wpływu wspomnień na sposób postrzegania świata,\nktóry otacza człowieka, ale nie poddał analizie i wnioskowaniu samej postawy wobec\nrzeczywistości, jaka się pod wpływem wspomnień kształtuje\n\nczęściowo funkcjonalnie wykorzystano jeden kontekst interpretacyjny (literacki), który\npozwolił pogłębić rozważania o wpływie zmian światopoglądowych na postawę\nczłowieka (opozycja: oświecenie - romantyzm)\n\nzadowalająca argumentacja.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w pracy zorganizowane\nproblemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej, jak i w zakresie\nstruktury akapitów.\n3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny;\n2 zaburzenia spójności wynikają z braku powiązania treści w akapicie.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 1 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu;\n15 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 3 błędy interpunkcyjne.\nŁącznie\n27 punktów\n264 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023\nPrzykład 3.\nBłędy\nrzeczowe,\nbłędy\nw kompozycji\nBłędy językowe\n(w tym\nstylistyczne),\nortograficzne\ni interpunkcyjne\nsp.\nsp.\nsp.\n01\n02\n03\n04\n05\n06\n07\n08\n09\n10\n11\n12\n13\n14\n15\n16\n17\n18\n19\n20\n21\n22\n23\n24\n25\n26\n27\n28\n29\n30\n31\n32\nCzłowiek jest istotą społeczną, dla której niezmiernie ważne są\nrelacje międzyludzkie i kultura. Niewątpliwie wpływ na te aspekty życia\ncodziennego mają wydarzenia historyczne. W literaturze bardzo\nchętnie jest podejmowana tematyka dziejów historycznych, gdyż budzi\nona wiele emocji. Pisarze i poeci ukazują w swych utworach\ncodzienność i uczucia ludzi, ale także tradycję i zwyczaje ówczesnych\nczasów. Czasy te, w których żyją ludzie, mają znaczący wpływ na ich\nświatopogląd,\nponieważ\nstanowi\non\nodzwierciedlenie\nsytuacji\ncodziennej i wartości moralnych człowieka.\n‿Doświadczenia kształtują postawę jednostki, kreują jego odczucia\noraz pragnienia. Ta sama sytuacja może być zinterpretowana na różne\nsposoby przez ludzi z innych epok.\n‿W opowiadaniu „Proszę państwa do gazu” T. Borowskiego zostały\nukazane realia życia więźnia obozu koncentracyjnego z czasów II wojny\nświatowej. Główny bohater bierze udział w czyszczeniu wagonów\npociągowych, w których przyjechali ludzie z różnych części świata.\nMężczyzna odczuwał wstręt i obrzydzenie do przybyłych, fekalia, trupy\ni fetor budziły w nim gniew i pogardę. Bohater chciał jak najszybciej\nwykonać pracę, dlatego martwe noworodki wyciągał z wagonu po kilka√\nza\nmalutkie\nrączki,\nco\ndla\nwspółczesnego\nczłowieka\njest\nniedopuszczalne.\n‿Zdehumanizowane\npostępowanie\noficerów\ni pomagających im więźniów budzi żal i smutek u ludzi XXI wieku,\na wpływ na to ma sytuacja historyczna - wartości więźniów obozu, dla\nktórych najważniejszym zadaniem było dożyć jutra, wynikają\nz potrzeby zaspokojenia potrzeb fizjologicznych i czysto naturalnych,\nzaś współcześni ludzie mogą sobie pozwolić na rozmyślania\nfilozoficzne czy egzystencjalne z powodu zaspokojenia potrzeb\nniższego rzędu i posiadanej wolności. Ukazana w opowiadaniu klęska\nkultury w zetknięciu z barbarzyństwem i brutalnością rozbudziła\nw człowieku prymitywne zachowania i uczucia. Budowane wartości\nupadły w zetknięciu z głodem i śmiercią. Dla głównego bohatera\nsprzątanie zwłok było tylko pracą zapewniającą mu byt, lecz nie potrafił\njęz.\njęz. jęz.\njęz.\njęz.\n√ int.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 265\nsp.\nsp.\nsp.\n33\n34\n35\n36\n37\n38\n39\n40\n41\n42\n43\n44\n45\n46\n47\n48\n49\n50\n51\n52\n53\n54\n55\n56\n57\n58\n59\n60\non współczuć osobom przeznaczonym,x do zagazowania, bo wynikało\nto z jego doświadczeń.\n‿Również w „Dziadach” cz. III A. Mickiewicza została podjęta tematyka\nsytuacji człowieka w świecie. ‿Ukazana martyrologia Polaków wynika\nz działań zaborców, którzy za wszelką cenę chcą zlikwidować naród\npolski. Mickiewicz w tym dziele wykreował mesjanistyczną koncepcję\nnarodu - Polska√ jako naród wybrany√ umrze w męce jak Chrystus,\nlecz odrodzi się w chwale. Ówcześni ludzie żyli dzięki temu nadzieją,\nmieli ochotę do życia i walki za ojczyznę. Patriotyczne podejście ludzi\ndo\nrzeczywistości\nstanowiło\nwartość,\nsens\nich\negzystencji.\nPesymistyczny nastrój wywołany odebraniem wolności ukochanego\nkraju został zastąpiony przez nadzieję i optymistyczną wizję\nprzyszłości. Polacy z pewnością byli rozgoryczeni, mieli poczucie\nniesprawiedliwości i żalu do Boga, dlatego Konrad postanawia\nzbuntować się przeciwko niemu i wziąć sprawy we własne ręce,\nzawalczyć o kraj. Nie boi się on konsekwencji buntu wobec Boga,\ntwierdzi nawet, że Bóg zostawił Polskę, dlatego Konrad postanawia\nwziąć jarzmo cierpienia na własne barki i wyzwolić naród.\nBezwarunkowa miłość jednostki do ojczyzny wynikła z utraty państwa i\nbraku wolności, podczas gdy współcześni obywatele nie potrafią\ndocenić dobrobytu i dobrej sytuacji politycznej państwa.\nNegatywne wydarzenia historyczne budzą w ludziach prawdziwe\nemocje, sprawiają, że ludzie odczuwają mocniej i głębiej brutalną\nrzeczywistość w porównaniu ze współczesną stabilizacją i harmonią.\nPrawda jest taka, że ludzie nie potrafią docenić czegoś, dopóki tego nie\nstracą. ‿Doświadczenia kreują ludzki światopogląd i system\naksjologiczny, determinują jego pragnienia i charakter. Człowiek nie\npotrafi żyć obok historii, bo jest on jej częścią i twórcą.\n/520 wyrazów/\nx int. jęz.\njęz.\n√ int. √ int.\njęz.\nort. jęz. jęz.\njęz.\njęz.\njęz.\njęz.\n266 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023\n1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości\nspełnia formalne warunki:\n\nznajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Proszę państwa do gazu\nTadeusza Borowskiego oraz Dziadów cz. III Adama Mickiewicza)\n\nw całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu\n\njest wypowiedzią argumentacyjną.\n2. Kompetencje literackie i kulturowe: 10 pkt\n\nopowiadanie Borowskiego Proszę państwa do gazu zostało wykorzystane\nw wypowiedzi w pełni funkcjonalnie jako podstawa argumentacji dotyczącej wpływu\ntrudnej sytuacji obozowej na postawy ludzi, zatracenie podstawowych zasad\nmoralnych; częściowo funkcjonalnie została wykorzystana problematyka Dziadów\ncz. III Mickiewicza - został w wypowiedzi wskazany związek między ideą\nmesjanizmu a postawą patriotyczną, ale powiązanie między mesjanistyczną wizją\nPolski, a buntem Konrada wobec Boga jest niespójne, co nie pozwala zdającemu\nna pełną rzeczową argumentację powiązana z tezą; wnioskowaniu samej postawy\nwobec rzeczywistości, jaka się pod wpływem wspomnień kształtuje\n\nczęściowo funkcjonalnie wykorzystano kontekst historycznoliteracki (obecność\nmesjanizmu w literaturze romantycznej)\n\npowierzchowna argumentacja.\n3. Kompozycja wypowiedzi\n3a. Struktura wypowiedzi: 2 pkt - usterki w podziale tekstu zarówno w skali ogólnej,\njak i w zakresie struktury akapitów.\n3b. Spójność wypowiedzi: 1 pkt - w wypowiedzi występuje 6 zaburzeń spójności\nwynikających z braku powiązania treści w akapicie i między akapitami.\n3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.\n4. Język wypowiedzi\n4a. Poprawność językowa: 0 pkt - szeroki zakres środków językowych\n(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu;\n20 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.\n4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca zawiera 1 błąd ortograficzny.\n4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 4 błędy interpunkcyjne.\nŁącznie\n19 punktów\nPrzykładowe zadania z rozwiązaniami 267","answer":null,"answer_text":null,"solution":null,"image":"img/informator-maturalny-jezyk-polski-2023-poziom-podstawowy/zad-Temat_5.webp","solution_image":null,"topics":null,"page_from":257,"source":"ocr","answer_source":null,"answer_text_source":null,"solution_source":null,"text_source":"ocr","source_label":"Egzamin maturalny · Informator maturalny · 2023","subject_label":"egzamin-maturalny","category_label":"Informator maturalny","text_html":"

Temat 5. (0-35)
Jaki wpływ na sposób widzenia świata przez człowieka mają czasy, w których on żyje?
W pracy odwołaj się do:

wybranej lektury obowiązkowej

innego utworu literackiego

wybranych kontekstów.
Wymagania ogólne i szczegółowe
Wykaz wymagań ogólnych i szczegółowych, sprawdzanych w wypracowaniu, znajduje się na
s. 22.-23. Informatora.
Zasady oceniania
Opis zasad oceniania zadań otwartych rozszerzonej odpowiedzi (wypracowań) znajduje się
na s. 29.-42. Informatora.
Przykładowe ocenione rozwiązania
Przykład 1.
Błędy
rzeczowe,
błędy
w kompozycji
Błędy językowe
(w tym
stylistyczne),
ortograficzne
i interpunkcyjne
01
02
03
04
05
06
07
08
09
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
Percepcja
otaczającej
człowieka
rzeczywistości
od
najdawniejszych czasów podlegała różnorodnym czynnikom, bowiem
obraz świata, zakodowany w ludzkiej psychice, kształtują nie tylko
własne doświadczenia człowieka, ale również powszechne we
współczesnych
mu
czasach
nurty
światopoglądowe
i rozpowszechnione schematy myślenia. W wyniku tego jego spojrzenie
na świat staje się wypadkową oddziaływania tekstów kultury, z którymi
obcuje, reguł, którym musi się podporządkować√ oraz całej otaczającej
go codzienności. Te czynniki są ściśle uzależnione od epoki, w której
żyje człowiek, w związku z tym jego światopogląd jest w dużej mierze
produktem jego czasów.
Zjawisko powyższe w ciekawy sposób zilustrował Bolesław Prus
w utworze „Lalka”. Bohater powieści, Stanisław Wokulski, żyje w XIX
wieku i zdaje się być w sferze miłości niewolnikiem panujących we
współczesnym mu społeczeństwie konwenansów. Bohater pała
romantycznym uczuciem do kobiety, ale wybranka serca jest
arystokratką, a sam Wokulski nie jest wysoko urodzony. Doskonale wie,
nauczyły go tego wiersze Mickiewicza, że w świecie, w którym żyje,
jego związek z ukochaną jest niemal niemożliwy. Przeczuwa, że
jęz.
√ int.
jęz. jęz.
258 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
podzieli los bohatera IV części Dziadów, który kochał wielką miłością
pannę, z którą konwenanse nie pozwoliły mu się połączyć. Obu,
Mickiewiczowskiemu bohaterowi w pierwszej połowie XIX wieku,
i Wokulskiemu, w drugiej tego wieku połowie, romantyczna miłość,
w zderzeniu
ze
światem
konwenansów,
przyniosła
jedynie
rozczarowania i cierpienia. To może wywołać u Wokulskiego jedynie
gorycz, głęboki żal i poczucie krzywdy. Jako romantyk nie akceptuje
zasad, które rządzą światem, ale i tak staje się ich ofiarą. Otaczająca
go rzeczywistość sprawia na nim wrażenie okrutnej, nieludzkiej, widzi
w niej ogrom niesprawiedliwości. Próbuje więc targnąć się na swoje
życie.
Działania bohatera wynikają z wyznawanego, a ukształtowanego
w jego czasach systemu wartości. Wychowany na romantyzmie, żyje
w epoce postępu, rozwoju cywilizacyjnego, kultu pracy. Wierzy, że
szansą na awans społeczny jest zdobycie majątku, a ciężka praca
wyzwoli go z ograniczeń i konwenansów. Poprzez kult pracy, który
wyznaje, a który jest efektem zdobytego wykształcenia i obcowania ze
światłymi ludźmi swojej epoki, wartościuje ludzi ze względu na
posiadaną przez nich wewnętrzną energię, chęć działania. Jak widać,
światopogląd bohatera ukształtowany jest w dużej mierze przez czasy,
w których żył: ich rygory społeczne, warunki ekonomiczne i ideały,
w tym,x nieprzebrzmiałe jeszcze w pełni ideały romantyczne.
Podobne spojrzenie, bo obrazujące związek sposobu postrzegania
świata przez bohaterów z czasami, w których przyszło im żyć,
zaprezentował w swoim dziele „W lepszych czasach” Winston Groom.
Pisarz przedstawił historię grupy młodych Amerykanów, którzy
w związku z mającymi miejsce w Wietnamie walkami zostają
zwerbowani do wojska i wysłani na front. Nie mają żadnego wpływu na
swój los. Żyjąc w czasach wojny, zmuszeni są do wzięcia w niej udziału,
niezależnie od swojej woli. Gdy przybywają do Wietnamu, stają się
świadkami niewyobrażalnego zła. Okrucieństwo i cierpienie odciskają
na ich psychice piętno. Zaczynają postrzegać świat jako miejsce pełne
pułapek, w którym śmierć czyha na każdym kroku; nie opuszcza ich
poczucie grozy. Z perspektywy osoby, która nie miała nigdy styczności
z realiami wojny, takie spojrzenie na rzeczywistość może wydawać się
nieuzasadnione czy wręcz absurdalne. Również na bohaterach utworu,
jęz.
jęz.
x int.
jęz.
jęz.
Przykładowe zadania z rozwiązaniami 259
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
gdyby żyli w innym miejscu i czasie, nie w Ameryce lat 60., sprawiałoby
zapewne takie wrażenie. Gdy jednak zostali wrzuceni w wir
dramatycznych wydarzeń wojny w Wietnamie, świat stał się dla nich
miejscem kaźni, czymś przypominającym piekło na ziemi, a dobro czy
szczęście√ kategoriami zbliżonymi do abstrakcji.
Wskazany w temacie problem podjął również Andriej Tarkowski
w filmie „Dziecko wojny”. Tytułowy bohater jest przykładem ofiary
swojej współczesności. Gdy w trakcie działań militarnych giną jego
rodzice, świat młodego Iwana zaczyna sprowadzać się do dwóch
kategorii: ojczyzny, której należy bronić√ oraz wroga, najeźdźcy, na
którym pragnie zemsty. Ukształtowany w czasach wojny√ chłopiec,x nie
ma możliwości poznać pokoju. Jego życie zdeterminowane jest
wydarzeniami II wojny światowej, a psychikę dodatkowo kształtuje
radziecka propaganda. W efekcie tych wpływów,x bohater, poza
wyglądem zewnętrznym, w żadnym razie nie przypomina młodego
człowieka. Wojna odziera go z niewinności, odbiera mu dzieciństwo,
w zamian tworząc z niego idealnego żołnierza, dla którego całym
światem i najwyższą wartością jest walka z wrogiem. Film pozwala na
poznanie psychiki Iwana, która zdaje się w pełni ukształtowana przez
czynniki
zewnętrzne.
Możemy
jedynie
domniemywać,
jakim
człowiekiem byłby, gdyby urodził się w lepszych czasach.
Podsumowując, sposób widzenia świata przez człowieka wynika
w głównej mierze z charakteru czasów, w których żyje. Jak ukazano we
wspomnianych
wyżej
tekstach
kultury,
elementy
kształtujące
światopogląd to codzienność, zasady, zgodnie z którymi musimy żyć.
Są one ściśle uzależnione od panujących ideologii, nurtów
światopoglądowych i powszechnych sposobów myślenia. Ta korelacja
na przestrzeni dziejów była ciągle widoczna, choć w różnych czasach
różne czynniki były decydujące. Mimo to wpływ ich wszystkich na obraz
rzeczywistości zawarty w psychice ludzkiej pozostaje niezaprzeczalny.
/749 wyrazów/
jęz.
√ int.
√ int.
√ int. x int
x int
jęz.

\n
  1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości
\n

spełnia formalne warunki:

znajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej tj. akapity 2. i 3. zawierają
analizę Lalki Bolesława Prusa pod kątem omawianego przez zdającego problemu
w ujęciu zgodnym z tematem wypracowania;
260 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023

w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu - zdający sformułował
przekonanie, że czasy, w których żyje człowiek mają wpływ na sposób widzenia
przez niego świata i uzasadnił swoją opinię;

jest wypowiedzią argumentacyjną - wszystkie akapity są argumentacyjne.

\n
  1. Kompetencje literackie i kulturowe: 16 pkt
\n


dwa utwory (Lalka B. Prusa i W lepszych czasach W. Grooma) przywołane
w wypowiedzi zostały w niej wykorzystane w pełni funkcjonalnie; funkcjonalne
wykorzystanie Lalki osiągnięto dzięki wskazaniu zależności między założeniami
romantyzmu i pozytywizmu a postawą i postępowaniem Wokulskiego - dowiedziono
wpływu tych epok na światopogląd bohatera; potwierdzeniem funkcjonalnego
wykorzystania powieści W lepszych czasach jest ukazanie w wypracowaniu
zgubnego wpływu wojny w Wietnamie na postawy młodych ludzi, których psychika
kształtowała się pod wpływem obrazów okrucieństwa i wszechobecnego cierpienia,
co potwierdza przyjętą tezę

funkcjonalnie wykorzystanie kontekstów: historycznoliteracki - odniesienie do
programowych haseł romantyzmu i pozytywizmu, oraz kulturowy - pogłębienie
interpretacji oddziaływania wojny na psychikę człowieka poprzez przywołanie filmu
Andrieja Tarkowskiego Dziecko wojny jako tekstu kultury, który ten problem
obrazuje/porusza

argumentacja jest bogata - przeprowadzono wnikliwą analizę problemu, popartą
trafnymi przykładami z przywołanych utworów oraz uwzględniającą funkcjonalne
konteksty

Wypowiedź świadczy o erudycji zdającego - rozważając problem sformułowany
w poleceniu, zdający funkcjonalnie wykorzystał wiedzę przedmiotową, tj. wykazał się
m.in. znajomością lektury obowiązkowej, wiedzą historycznoliteracką (romantyzm
i pozytywizm), znajomością sztuki (przywołał film).

\n
  1. Kompozycja wypowiedzi
\n

3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w pracy zorganizowane
problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej, jak i w zakresie
struktury akapitów.
3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny.
3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.

\n
  1. Język wypowiedzi
\n

4a. Poprawność językowa: 4 pkt - szeroki zakres środków językowych (zróżnicowana
składnia tj. zastosowanie zdań pojedynczych, zdań złożonych, zdań wielokrotnie
złożonych, zdań wtrąconych, imiesłowowego równoważnika zdania; zróżnicowana
leksyka tj. stosowanie frazeologizmów (np. pałać miłością, targnąć się na swoje życie),
precyzyjnego słownictwa (np. percepcja, konwenanse), wskaźników zespolenia tekstu
(np. zjawisko powyższe, podobne spojrzenie) umożliwiających pełną i swobodną
realizację tematu; 9 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.
4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.
4c. Poprawność interpunkcyjna: 1 pkt - praca zawiera 7 błędów interpunkcyjnych.
Łącznie 31 punktów
Przykładowe zadania z rozwiązaniami 261
Przykład 2.
Błędy
rzeczowe,
błędy
w kompozycji
Błędy językowe
(w tym
stylistyczne),
ortograficzne
i interpunkcyjne
01
02
03
04
05
06
07
08
09
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
Świadectwem upływającego czasu są nie tylko widoczne zmiany,
takie jak starzenie się, lecz przede wszystkim rewolucje kulturowe
i odmienne postrzeganie rzeczywistości przez człowieka. Można to
zaobserwować na przykładzie dzieci i ich rodziców. Młodsi patrzą na
świat w odmienny sposób niż starsi i staną się dzięki temu innymi
dorosłymi niż poprzednie pokolenie. Czasy, w których dany człowiek
żyje, są więc kluczowym punktem odniesienia w kontekście analizy
sposobu postrzegania świata.
A gdyby człowiek współczesny znalazł się w zupełnie obcym
otoczeniu, bez pomocy, przyjaciół, bez znajomości otaczających go
realiów oraz języka, którym posługują się otaczający go ludzie?
Spotkało to tytułowego bohatera utworu Olgi Tokarczuk „Profesor
Andrews w Warszawie” z tomu „Gra na wielu bębenkach”. Współczesny
anglojęzyczny uczony przyleciał do Polski w celu nauczania
o psychologii i propagowania swojej szkoły, która była bardzo znana
i szanowana.
Zasnął√
zmęczony
podróżą√
w
mieszkaniu,
a następnego dnia, kiedy się obudził, okazało się, że czekają na niego
same problemy. Przewodniczka nie pojawiła się o umówionej porze,
telefon w mieszkaniu okazał się zepsuty, bohater nie znał języka. Także
otoczenie zewnętrzne świadczyło o tym, że dzieje się coś niedobrego:
na ulicy stał czołg, pojawili się żołnierze, przed sklepami ustawiały się
długie kolejki. Nikt też nie interesował się położeniem, w jakim się
znalazł profesor. Gwałtownie zmienił się wtedy jego sposób myślenia.
Ze
sławnego
uczonego
przeobraził
się
w
niepewnego
i zdezorientowanego człowieka. Na ulicy zaczął naśladować innych,
stojąc w kolejkach i kupując choinkę. Nieznany mu świat i jego realia
przerażały go. Warunki nie sprzyjały rozważaniom na tematy
filozoficzne, gdyż jego myśli pochłonięte były pragnieniem jedzenia
i ciepła. Tak wyglądało w tym okresie życie wielu Polaków - walczyli
o przetrwanie w nieprzyjaznym świecie. Profesor Andrews znalazł się
w obcych dla siebie czasach, które próbował zrozumieć, a to właśnie
jęz. jęz.
√ int. √ int.
jęz.
262 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023
sp.
sp.
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
doświadczenie w znaczący sposób wpłynęło na jego sposób patrzenia
na świat.
Aby spojrzeć innym okiem na rzeczywistość√ wystarczy wydarzenia
minione wspominać z niebywałą precyzją, tak jak bohater opowiadania
„Miejsce” Andrzeja Stasiuka z tomu „Opowieści galicyjskie”. Opisuje on
dawną cerkiew, która została przeniesiona w całości do muzeum. Czuje
pustkę w związku z jej brakiem. Dokładnie pamięta każdy element
budowli. Dzięki wspomnieniu tego miejsca można zauważyć idealizację
przeszłości. Nic nie jest już takie, jak było. Człowiek ma nawyk do
uwielbiania czasów minionych. Czy gdy one rzeczywiście miały
miejsce, też wydawały się tak wspaniałe? ‿W utworze wspomniana
została przyroda, która zmieniła się na gorsze. ‿Sposób opisywania
rzeczywistości jest ewidentnie zależny od momentu, w którym się tego
dokonuje. Teraźniejszość nie zostanie opisana w tak pozytywnym
świetle jak przeszłość, gdyż kluczowy jest element porównania
i osobistych odczuć.
Ogromny wpływ na postrzeganie świata ma filozofia danego okresu.
Od tego może zależeć świat kultury i nauki oraz światopogląd
człowieka.
Dobrze
znanym
sporem jest konflikt romantyków
z oświeceniowcami. Idealnie obrazuje to, jak dwa pokolenia mogą mieć
sprzeczne koncepcje. Romantycy uwagę skupiali na uczuciach,
subiektywnym patrzeniu na świat. Oświeceniowcy wybrali rozum
i filozofię racjonalizmu, która zakłada naukowe rozwiązywanie
problemów. Idealnie widoczne jest to w balladzie Adama Mickiewicza
„Romantyczność”, w której nastąpił podział na wierzących w wersję
Karusi o pojawieniu się jej zmarłego ukochanego oraz na mędrca
podważającego jej poczytalność. Twierdzi on, że to, czego nie można
zobaczyć, nie może być prawdziwe. Prosty lud ufa dziewczynie, tak jak
narrator, który opowiadając się po stronie Karusi, wskazuje na to, że
prawdziwe jest nie tylko to, co można udowodnić, lecz również to, co
się czuje.
Według mnie, czas w którym przychodzi danej jednostce żyć, ma
ogromny wpływ na sposób postrzegania jej świata. Dzieje się tak ze
względu na różnice w wychowaniu, w powstałej filozofii i realiach. Czy
jest to czas wojny, czy pokoju. Wszystko to oddziałowuje na ludzi,
którzy mogą nawet nie zdawać sobie z tego sprawy. Wpływ czynników
√ int.
jęz.
jęz.
jęz.
jęz.
jęz.
(jęz.)
jęz.
jęz.
jęz.
jęz.
jęz.
jęz. jęz.
Przykładowe zadania z rozwiązaniami 263
68
69
zewnętrznych, takich jak czas, jest bardzo ważny w aspekcie analizy
sposobu widzenia świata przez człowieka.
/616 wyrazów/

\n
  1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości
\n

spełnia formalne warunki:

nie zawiera błędu kardynalnego

znajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Profesor Andrews
w Warszawie Olgi Tokarczuk oraz Miejsce Andrzeja Stasiuka)

w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu

jest wypowiedzią argumentacyjną.

\n
  1. Kompetencje literackie i kulturowe: 14 pkt
\n


opowiadanie Tokarczuk Profesor Andrews w Warszawie zostało wykorzystane
w wypowiedzi w pełni funkcjonalnie jako podstawa argumentacji dotyczącej wpływu
nagłej zmiany wydarzeń na sposób postrzegania przez człowieka otaczającej go
rzeczywistości; częściowo funkcjonalnie zostało wykorzystane opowiadanie Stasiuka
Miejsce - zdający odniósł się do wpływu wspomnień na sposób postrzegania świata,
który otacza człowieka, ale nie poddał analizie i wnioskowaniu samej postawy wobec
rzeczywistości, jaka się pod wpływem wspomnień kształtuje

częściowo funkcjonalnie wykorzystano jeden kontekst interpretacyjny (literacki), który
pozwolił pogłębić rozważania o wpływie zmian światopoglądowych na postawę
człowieka (opozycja: oświecenie - romantyzm)

zadowalająca argumentacja.

\n
  1. Kompozycja wypowiedzi
\n

3a. Struktura wypowiedzi: 3 pkt - elementy treściowe zostały w pracy zorganizowane
problemowo; podział wypowiedzi poprawny zarówno w skali ogólnej, jak i w zakresie
struktury akapitów.
3b. Spójność wypowiedzi: 3 pkt - wywód w całości uporządkowany i spójny;
2 zaburzenia spójności wynikają z braku powiązania treści w akapicie.
3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.

\n
  1. Język wypowiedzi
\n

4a. Poprawność językowa: 1 pkt - szeroki zakres środków językowych
(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu;
15 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.
4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca bez błędów ortograficznych.
4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 3 błędy interpunkcyjne.
Łącznie
27 punktów
264 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023
Przykład 3.
Błędy
rzeczowe,
błędy
w kompozycji
Błędy językowe
(w tym
stylistyczne),
ortograficzne
i interpunkcyjne
sp.
sp.
sp.
01
02
03
04
05
06
07
08
09
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
Człowiek jest istotą społeczną, dla której niezmiernie ważne są
relacje międzyludzkie i kultura. Niewątpliwie wpływ na te aspekty życia
codziennego mają wydarzenia historyczne. W literaturze bardzo
chętnie jest podejmowana tematyka dziejów historycznych, gdyż budzi
ona wiele emocji. Pisarze i poeci ukazują w swych utworach
codzienność i uczucia ludzi, ale także tradycję i zwyczaje ówczesnych
czasów. Czasy te, w których żyją ludzie, mają znaczący wpływ na ich
światopogląd,
ponieważ
stanowi
on
odzwierciedlenie
sytuacji
codziennej i wartości moralnych człowieka.
‿Doświadczenia kształtują postawę jednostki, kreują jego odczucia
oraz pragnienia. Ta sama sytuacja może być zinterpretowana na różne
sposoby przez ludzi z innych epok.
‿W opowiadaniu „Proszę państwa do gazu” T. Borowskiego zostały
ukazane realia życia więźnia obozu koncentracyjnego z czasów II wojny
światowej. Główny bohater bierze udział w czyszczeniu wagonów
pociągowych, w których przyjechali ludzie z różnych części świata.
Mężczyzna odczuwał wstręt i obrzydzenie do przybyłych, fekalia, trupy
i fetor budziły w nim gniew i pogardę. Bohater chciał jak najszybciej
wykonać pracę, dlatego martwe noworodki wyciągał z wagonu po kilka√
za
malutkie
rączki,
co
dla
współczesnego
człowieka
jest
niedopuszczalne.
‿Zdehumanizowane
postępowanie
oficerów
i pomagających im więźniów budzi żal i smutek u ludzi XXI wieku,
a wpływ na to ma sytuacja historyczna - wartości więźniów obozu, dla
których najważniejszym zadaniem było dożyć jutra, wynikają
z potrzeby zaspokojenia potrzeb fizjologicznych i czysto naturalnych,
zaś współcześni ludzie mogą sobie pozwolić na rozmyślania
filozoficzne czy egzystencjalne z powodu zaspokojenia potrzeb
niższego rzędu i posiadanej wolności. Ukazana w opowiadaniu klęska
kultury w zetknięciu z barbarzyństwem i brutalnością rozbudziła
w człowieku prymitywne zachowania i uczucia. Budowane wartości
upadły w zetknięciu z głodem i śmiercią. Dla głównego bohatera
sprzątanie zwłok było tylko pracą zapewniającą mu byt, lecz nie potrafił
jęz.
jęz. jęz.
jęz.
jęz.
√ int.
jęz.
jęz.
jęz.
jęz.
jęz.
jęz.
Przykładowe zadania z rozwiązaniami 265
sp.
sp.
sp.
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
on współczuć osobom przeznaczonym,x do zagazowania, bo wynikało
to z jego doświadczeń.
‿Również w „Dziadach” cz. III A. Mickiewicza została podjęta tematyka
sytuacji człowieka w świecie. ‿Ukazana martyrologia Polaków wynika
z działań zaborców, którzy za wszelką cenę chcą zlikwidować naród
polski. Mickiewicz w tym dziele wykreował mesjanistyczną koncepcję
narodu - Polska√ jako naród wybrany√ umrze w męce jak Chrystus,
lecz odrodzi się w chwale. Ówcześni ludzie żyli dzięki temu nadzieją,
mieli ochotę do życia i walki za ojczyznę. Patriotyczne podejście ludzi
do
rzeczywistości
stanowiło
wartość,
sens
ich
egzystencji.
Pesymistyczny nastrój wywołany odebraniem wolności ukochanego
kraju został zastąpiony przez nadzieję i optymistyczną wizję
przyszłości. Polacy z pewnością byli rozgoryczeni, mieli poczucie
niesprawiedliwości i żalu do Boga, dlatego Konrad postanawia
zbuntować się przeciwko niemu i wziąć sprawy we własne ręce,
zawalczyć o kraj. Nie boi się on konsekwencji buntu wobec Boga,
twierdzi nawet, że Bóg zostawił Polskę, dlatego Konrad postanawia
wziąć jarzmo cierpienia na własne barki i wyzwolić naród.
Bezwarunkowa miłość jednostki do ojczyzny wynikła z utraty państwa i
braku wolności, podczas gdy współcześni obywatele nie potrafią
docenić dobrobytu i dobrej sytuacji politycznej państwa.
Negatywne wydarzenia historyczne budzą w ludziach prawdziwe
emocje, sprawiają, że ludzie odczuwają mocniej i głębiej brutalną
rzeczywistość w porównaniu ze współczesną stabilizacją i harmonią.
Prawda jest taka, że ludzie nie potrafią docenić czegoś, dopóki tego nie
stracą. ‿Doświadczenia kreują ludzki światopogląd i system
aksjologiczny, determinują jego pragnienia i charakter. Człowiek nie
potrafi żyć obok historii, bo jest on jej częścią i twórcą.
/520 wyrazów/
x int. jęz.
jęz.
√ int. √ int.
jęz.
ort. jęz. jęz.
jęz.
jęz.
jęz.
jęz.
266 Informator o egzaminie maturalnym z języka polskiego od roku szkolnego 2022/2023

\n
  1. Spełnienie formalnych warunków polecenia: 1 pkt - wypracowanie w całości
\n

spełnia formalne warunki:

znajduje się w nim odwołanie do lektury obowiązkowej (Proszę państwa do gazu
Tadeusza Borowskiego oraz Dziadów cz. III Adama Mickiewicza)

w całości dotyczy problemu wskazanego w poleceniu

jest wypowiedzią argumentacyjną.

\n
  1. Kompetencje literackie i kulturowe: 10 pkt
\n


opowiadanie Borowskiego Proszę państwa do gazu zostało wykorzystane
w wypowiedzi w pełni funkcjonalnie jako podstawa argumentacji dotyczącej wpływu
trudnej sytuacji obozowej na postawy ludzi, zatracenie podstawowych zasad
moralnych; częściowo funkcjonalnie została wykorzystana problematyka Dziadów
cz. III Mickiewicza - został w wypowiedzi wskazany związek między ideą
mesjanizmu a postawą patriotyczną, ale powiązanie między mesjanistyczną wizją
Polski, a buntem Konrada wobec Boga jest niespójne, co nie pozwala zdającemu
na pełną rzeczową argumentację powiązana z tezą; wnioskowaniu samej postawy
wobec rzeczywistości, jaka się pod wpływem wspomnień kształtuje

częściowo funkcjonalnie wykorzystano kontekst historycznoliteracki (obecność
mesjanizmu w literaturze romantycznej)

powierzchowna argumentacja.

\n
  1. Kompozycja wypowiedzi
\n

3a. Struktura wypowiedzi: 2 pkt - usterki w podziale tekstu zarówno w skali ogólnej,
jak i w zakresie struktury akapitów.
3b. Spójność wypowiedzi: 1 pkt - w wypowiedzi występuje 6 zaburzeń spójności
wynikających z braku powiązania treści w akapicie i między akapitami.
3c. Styl wypowiedzi: 1 pkt - adekwatny do sytuacji komunikacyjnej, jednorodny.

\n
  1. Język wypowiedzi
\n

4a. Poprawność językowa: 0 pkt - szeroki zakres środków językowych
(zróżnicowana składnia, leksyka) umożliwiających pełną i swobodną realizację tematu;
20 błędów językowych obniża ostateczną ocenę wypowiedzi.
4b. Poprawność ortograficzna: 2 pkt - praca zawiera 1 błąd ortograficzny.
4c. Poprawność interpunkcyjna: 2 pkt - praca zawiera 4 błędy interpunkcyjne.
Łącznie
19 punktów
Przykładowe zadania z rozwiązaniami 267

","solutions":[]}